Opracowała:
mgr Małgorzata Zachciał
SOSW w Człuchowie


„Trudności okresu dojrzewania”

I. Dojrzewanie.
Drodzy rodzice! Na dzisiejszym zebraniu chciałabym poświęcić czas okresowi dojrzewania waszych dzieci. Niektórzy z was mają akurat dzieci
w tym okresie, inni nieuchronnie zbliżają się do tego bardzo trudnego okresu życia swoich dzieci. Gdy mówimy o dojrzewaniu bardzo często kojarzone jest ono wyłącznie z dojrzałością płciową. Tymczasem dojrzałość jest pojęciem znacznie szerszym i obejmuje nie tylko sferę biologiczną człowieka, ale również psychiczną i społeczną.
Na dojrzewanie biologiczne i osiągnięcie tejże dojrzałości nie mamy wielkiego wpływu. Dokonuje się ono niezależnie od nas samych. Natomiast proces dojrzewania psychicznego i społecznego oraz osiągnięcie dojrzałości
w tym zakresie w dużym stopniu uzależnione jest od samego człowieka
i otaczającego go środowiska. Duży wpływ na prawidłowy rozwój tych procesów dojrzewania mają prawidłowe relacje między rodzicami a ich dorastającymi dziećmi.
Niezgodne z prawdą jest twierdzenie, że człowiek dojrzewa
w określonym przedziale wiekowym. Zapominamy o tym, że dojrzewanie zaczyna się już w życiu prenatalnym i trwa do końca życia (poza sferą biologiczną). Natomiast okres, który zwykle nazywamy okresem dojrzewania, jest czasem bardzo intensywnego rozwoju procesu biologicznego
i psychicznego. Związana jest z tym również dojrzałość prawna i dojrzałość do małżeństwa.
W związku z powyższym na dojrzałość składają się:

Załącznik nr 1 (foliogram)      


                                              


Jak widać z przedstawionego wykresu proces dojrzewania człowieka we wszystkich jego wymiarach nie przebiega równolegle. Jest procesem złożonym, dotyczącym całego organizmu. Podczas stopniowego przeobrażania się dziecka w osobę dorosłą zachodzą przemiany fizyczne, emocjonalne, społeczne
i intelektualne. Najwcześniej rozpoczyna się dojrzewanie płciowe, a najpóźniej osiągana jest dojrzałość społeczna. Rozwój psychiczny nie ulega zakończeniu, trwa do końca.
Przemiany fizyczne są najbardziej widoczne, dlatego dojrzewający chłopcy i dziewczęta z niepokojem obserwują swoje ciało. Przyglądając się swoim rówieśnikom obawiają się, że ich rozwój postępuje zbyt szybko lub zbyt wolno. W tym okresie wielkiego niepokoju chcieliby znać odpowiedzi na wiele pytań, które ich nurtują.
Niewątpliwie szkoła spełnia w tym okresie rolę wspomagającą rodziców w bardziej wnikliwym spojrzeniu na własne dziecko i w lepszym rozumieniu jego reakcji, zachowań i przeżyć.
Jednak wy, jako Rodzice, w sposób szczególny powinniście być przy swoich dzieciach i pomagać im wchodzić w to dorosłe życie. Proces dochodzenia do dojrzałości płciowej bywa często bardzo trudny, dlatego chciałabym trochę więcej czasu poświęcić temu okresowi dojrzewania waszych dzieci.
Przedstawię teraz przemiany okresu dojrzewania u dziewcząt i u chłopców korzystając z programu „Czas Przemian”.


II. Przemiany okresu dojrzewania u dziewcząt.
Dojrzewające dziewczęta powinny wiedzieć o przemianach jakim będzie podlegać ich organizm. To matka powinna być tą, która pierwsza uświadomi swoją córkę, że przemiany te są przygotowaniem jej do macierzyństwa. Bardzo ważne jest, aby młoda dziewczyna wiedziała, że tempo i czas zmian przebiega
w niej zgodnie z jej własnym zegarem biologicznym. To znaczy, że jedna dziewczynka może zauważyć początek rozwoju piersi już w 9 roku życia,
u innej natomiast oznaki pokwitania pojawiają się dopiero w wieku 13 lat. Jeżeli te różnice będą źródłem niepokoju dziewcząt, należy je uspokoić i wytłumaczyć, że rozwój obu mieści się w normie.
Tablica „Fazy dojrzewania u dziewcząt” według Tannera przedstawia pięć faz dojrzewania, które uwzględniają rozwój piersi, owłosienia łonowego oraz inne cechy dojrzewania u dziewcząt: skok wzrostowy, pojawienie się charakterystycznej wydzieliny w pochwie, pierwszą miesiączkę.

Załącznik nr 2 (foliogram)


„ FAZY DOJRZEWANIA U DZIEWCZĄT”

Przy fazach podane są granice wieku dla każdej z nich. Czas trwania kolejnych faz u poszczególnych dziewcząt różni się, np. rozwój piersi od fazy
2 do fazy 5 u jednej dziewczyny może trwać jeden rok, a u drugiej minie pięć lat zanim osiągnie pełną dojrzałość tych gruczołów. Ważną sprawą jest również to, aby dziewczyna wiedziała, że rozwój piersi i owłosienia łonowego może odbywać się niezależnie od siebie, np. może znajdować się w 2 fazie rozwoju owłosienia łonowego i jednocześnie w 4 fazie rozwoju piersi.
Istotnym elementem towarzyszącym okresowi dojrzewania jest dbanie
o swoje ulegające przemianom ciało. Należy uświadomić dziewczęta, że przemiany zachodzące w związku z dojrzewaniem w gruczołach łojowych
i potowych skóry powodują konieczność starannego stosowania takich zabiegów, jak: codzienna kąpiel, częste mycie włosów czy codzienna zmiana bielizny osobistej. Ponadto niezbędne jest zdrowe odżywianie, wypoczynek, ćwiczenia ruchowe i utrzymywanie właściwej higieny jamy ustnej.

III. Przemiany okresu dojrzewania u chłopców.
Dobrze byłoby, gdyby ojciec był tym, który przekaże swojemu synowi informacje o przemianach, jakich będzie doświadczał w związku
z dojrzewaniem. Ojciec jako pierwszy powinien uświadomić syna, że przemiany są przygotowaniem go do ojcostwa. Chłopcy podlegają tym procesom na ogół później niż dziewczęta. Należy ich upewnić, że jest to sytuacja prawidłowa, że przemiany u nich wkrótce się rozpoczną. Każdy bowiem osiągnie dojrzałość
w terminie zgodnym ze swoim własnym zegarem biologicznym.
Tablica „Fazy dojrzewania u chłopców” według Tannera przedstawia, podobnie jak u dziewcząt, pięć faz dojrzewania. Każda z nich uwzględnia rozwój narządów płciowych zewnętrznych, owłosienie łonowe oraz inne cechy dojrzewania u chłopców: mutację, skok wzrostu, wystąpienie zarostu na twarzy oraz pojawienie się owłosienia w innych okolicach ciała.

Załącznik nr 3 (foliogram)

„FAZY DOJRZEWANIA U CHŁOPCÓW”

Przy poszczególnych fazach zaznaczone są granice wieku dla każdej
z nich. Tak jak u dziewcząt, czas trwania kolejnych faz u poszczególnych chłopców, różni się. Na przykład powiększenie się jąder od fazy 2 do 5 może trwać dwa lata u jednego chłopca, a u drugiego 4 lata. Podobna sytuacja dotyczy rozwoju jąder i owłosienia łonowego, które wcale nie muszą iść ze sobą
w parze.
Niepokojącymi przemianami, które bardzo często skupiają uwagę chłopców są mimowolne wzwody i polucje. Ważne jest więc wytłumaczenie chłopcu, że mimowolne wzwody są zjawiskiem powszechnym w okresie dojrzewania i nie dotyczą tylko jego. Występują one nagle i niespodziewanie, ale zazwyczaj ustępują niedostrzeżone. Podobnym powszechnym zjawiskiem są polucje, czyli zmazy nocne, tzn. wytryski nasienia podczas snu. Powinniście więc pomóc swojemu synowi zapewniając go, że nie musi czuć się zakłopotany doświadczając tych typowych dla okresu dojrzewania doznań.
Chłopcy również nie powinni zapominać o podstawowych zabiegach higienicznych i zdrowotnych.

IV. Rozwój emocjonalny w okresie dojrzewania.
Ważnym czynnikiem w okresie dojrzewania są problemy związane
z rozwojem emocjonalnym nastolatków. Lepiej zrozumiecie zachowanie swoich dorastających dzieci, kiedy poznacie ich szczególne zachowanie związane
z intensywnością i żywością przeżyć uczuciowych.

Załącznik nr 4 ( foliogram )

STANY UCZUCIOWE NASTOLATKÓW,
które cechuje nietrwałość, ruchliwość i chwiejność

ZDECYDOWANIE POZYTYWNE
SKRAJNIE NEGATYWNE

1) Poczucie własnej mocy i własnej wartości.

2) Wzruszenie i współczucie.

3) Radość.

4) Entuzjazm.

5) Podniecenie i nadmierna aktywność.

1) Załamania, brak wiary w swoje możliwości.

2) Nieugiętość i okrucieństwo.

3) Smutek.

4) Przygnębienie.

5) Zniechęcenie i niezadowolenie.

 

Przejawy te są szczególnie nasilone w pierwszej fazie dorastania :
u dziewcząt – w wieku 11-13 lat,
u chłopców – 13-15 lat.
Podstawą biologiczną tych zmian są wzmożone procesy wydzielania gruczołów dokrewnych. Przyczyniają się one do zachowania równowagi procesów pobudzania i hamowania. To powoduje, że młodzież jest bardziej nerwowa i drażliwa. Cechuje ją nadmierny niepokój i brak opanowania. Występują u niej okresy apatii i przygnębienia, które są skutkiem dużej męczliwości i wyczerpania układu nerwowego.
Dzieci w wieku dorastania bywają więc częściej rozdrażnione, a ich uczucia stają się chwiejne i łatwo przerzucają się ze skrajności w skrajność: od zachwytu do rozpaczy. Wtedy też dzieci bardzo szybko rosną. Często wzrost ten nie jest całkiem proporcjonalny, np. długość kończyn i waga ciała rosną szybciej niż mięsień serca. Stąd niejednokrotnie zdarzają się zasłabnięcia, senność, trudności w skupieniu uwagi a nieraz kłopoty z nauką szkolną. Wszystkie te zmiany następują około dwóch lat wcześniej u dziewcząt niż u chłopców, dlatego w klasie piątej są one nieraz o głowę wyższe niż ich koledzy.
Przeżycia emocjonalne dorastających dziewcząt i chłopców w dużym stopniu zależą od sytuacji rodzinnej i szkolnej, od sukcesów i niepowodzeń
w nauce, od kontaktów z dorosłymi i rówieśnikami, od zmieniającego się stosunku do siebie samego.
Lęki i niepokoje jakie przeżywa młodzież związane są:
- z koniecznością przystosowania do zmienionego wyglądu zewnętrznego
- ze zbliżającą się perspektywą samodzielnego życia
- z dostrzeganiem braku swojej urody
Oprócz zmiennych nastrojów niepokojące są u młodzieży wybuchy gniewu i przejawy agresji. Źródłem reakcji złości są często napotykane przeszkody i niepowodzenia oraz stawiane przez rodziców zakazy i ograniczenia. Swoją złość wyrażają aroganckimi odpowiedziami, trzaskaniem drzwiami, czasami łzami, a bywa też, że bezpośrednimi atakami agresji skierowanymi na przedmioty i osoby ( np. na rodzeństwo, a niekiedy na rodziców ).

Załącznik nr 5 ( foliogram )

ŹRÓDŁA KONFLIKTÓW NASTOLATKÓW Z RODZICAMI:

1. Wzrost zdolności do krytycyzmu – młodzi zauważają liczne mankamenty
i uchybienia w postępowaniu dorosłych.
2. Potrzeba samodzielności, dążenia do niezależności i decydowania
o własnych sprawach, sposobie spędzania czasu, wydawania
pieniędzy, ubierania się, doboru koleżanek i kolegów.
3. Przynależność do grupy koleżeńskiej, która zdaniem rodziców jest dla
niej zagrożeniem.
4. Brak akceptacji przez rodziców.
5. Kłótnie między rodzicami.
6. Przyjście na świat młodszego rodzeństwa.
7. Często wygórowane wymagania młodzieży w dziedzinie materialnej.



W drugiej fazie dorastania, w wieku 15-17 lat reakcje emocjonalne nie są już tak zmienne i gwałtowne. Występuje mniej emocji negatywnych: lęku, gniewu, agresji. Młodzież w wielu wypadkach potrafi kontrolować zewnętrzne przejawy swoich uczuć i emocji.
Świadczy to :
- o lepszym przystosowaniu się młodzieży do swojej nowej sytuacji
- o mniejszym niepokoju przed zbliżającą się samodzielnością
- o zaakceptowaniu zmian w wyglądzie zewnętrznym.

V. Problemy okresu dojrzewania dzieci upośledzonych umysłowo.
Drodzy rodzice, wiemy już, że wiek dorastania jest okresem burzliwych przeżyć, wielu lęków i niepokojów wszystkich młodych ludzi, a tym bardziej jest to okres szczególnie trudny dla waszych dzieci.
Postępowanie z młodzieżą upośledzoną umysłowo, ze względu na obniżenie ogólnego poziomu funkcjonowania intelektualnego oraz trudności
w zachowaniu przystosowawczym, występujące przed 18 rokiem życia, wymaga w tym okresie szczególnej delikatności i taktu, aby móc odpowiednio zaradzić występującym trudnościom.
Bardzo ważne jest to, abyście jako Rodzice uświadomili sobie, że upośledzenie to nie jest żadnym powodem do wstydu. Jest to zdarzenie losowe, które spotkało wasze dziecko. Musicie sami dojść do przekonania, że szczęście waszego dziecka nie zależy od jego poziomu intelektualnego, ale od nastawienia do życia i umiejętności czerpania z niego radości. Jeżeli tak się stanie, ważne jest, abyście to przekonanie potrafili przekazać swoim dorastającym dzieciom,
a wówczas będzie wam łatwiej przejść przez ten trudny okres dojrzewania.
Chciałabym, abyście w swojej pamięci cofnęli się teraz kilka lat wstecz. Czy pamiętacie kiedy u waszych dzieci pojawiła się świadomość własnej odmienności?
Z pewnością wasze dziecko w wieku przedszkolnym, do 7 lat, nie zdawało sobie sprawy z tego, że jest oceniane jako „inne”. Okresem krytycznym, kiedy dziecko spostrzega swoją odmienność jest moment rozpoczęcia nauki szkolnej. Świadomość własnej, gorszej odmienności staje się wówczas coraz bardziej wyraźna. Natomiast w okresie dojrzewania świadomość własnego upośledzenia występuje wyraziście.
Z badań wynika, że I faza o nie rozpoczętych jeszcze przemianach płciowych w przypadku niektórych dziewcząt upośledzonych umysłowo może trwać aż do 15 roku życia. Dziewczęta te także później osiągają V fazę rozwoju świadczącą o osiągnięciu pełnej dojrzałości płciowej. W wieku 17 lat ponad 1/3 (ok. 32,1 %) dziewcząt upośledzonych umysłowo nie osiąga jeszcze tego etapu rozwoju.
Podobnie jest z miesiączką, która u tych dziewcząt występuje również później. Jako rodzice powinniście o tym wiedzieć, aby pomóc swoim córkom wtedy, kiedy będą się niepokoić o swój rozwój porównując go z rozwojem dziewcząt
w normie intelektualnej.
Bardzo ważna jest więc w tym okresie potrzeba bezpieczeństwa uczuciowego, albowiem w rozwoju dzieci upośledzonych umysłowo mogą wystąpić różne zaburzenia funkcji psychofizycznych, m.in. zakłócenie życia uczuciowego, niejednokrotnie z powodu braku krytycyzmu i z nikłości spostrzeżeń.
Z okresem dojrzewania zbiega się najczęściej nasilenie trudności wychowawczych. W tym czasie szczególnie zachwianej równowagi psychicznej dziecko ulega ujemnym wpływom otoczenia, któremu bezkrytycznie się poddaje. Samo nie jest w stanie oprzeć się chwilowym pokusom i przewidzieć ich smutnego końca. Okres dojrzewania to okres usamodzielniania się dziecka, jego zwrotu ku grupie rówieśniczej, okres budowania przez młodych własnej hierarchii wartości i własnego światopoglądu, również okres pierwszych sympatii i miłości.
U nastolatków pojawia się w tym okresie życia tendencja do pogłębionego poznawania siebie i bardzo ważnego dla nich poszukiwania swojego miejsca w życiu. Procesy poszukiwania i odkrywania samego siebie
u młodzieży upośledzonej umysłowo nie przebiegają jednakowo, niemniej mogą być bardzo nasilone. Poszukiwanie własnej tożsamości u młodych występuje na różne sposoby.


Załącznik nr 6 ( foliogram )

SPOSOBY POSZUKIWANIA WŁASNEJ TOŻSAMOŚCI
PRZEZ MŁODYCH LUDZI

1. Sprawdzanie trwania miłości rodziców –
np. nastolatkowie testują cierpliwość i wyrozumiałość rodziców,
dlatego często ich zachowanie może mieć charakter
prowokacyjny, nawet z elementami agresji
2. Próby zmieniania siebie, eksperymentowania z samym sobą –
np. zmiana pisma, sposobu ubierania się czy czesania
3. Sprawdzanie swoich nowych możliwości fizycznych i psychicznych –
np. siły mięśni, szybkości biegu, wpływu własnej płci na zachowanie
się osób płci przeciwnej
4. Szukanie dla siebie społecznej akceptacji –
np. przystępowanie do grup dewiacyjnych, zdemoralizowanych,
popadanie w nałogi
5. Dostrzeganie niesprawiedliwości i zakłamania –
np. mówienie przez rodziców i innych dorosłych co innego,
a robienie co innego. Słowa bez pokrycia nie mają żadnego
znaczenia.


Dla przykładu przytoczę wam list Marioli :
„Często mówi się o tym, że dzieci kochają swe matki. Ja w każdym razie, kiedy byłam mała, bardzo kochałam swoją mamę, a nawet podziwiałam ją. Gdy jednak zrobiłam się bardziej dorosła, zauważyłam różne rzeczy, których dawniej nie widziałam. Na przykład, mimo że często słyszałam z ust mamy, że nie wolno kłamać, ona sama kłamie. Nieraz już ją na tym przyłapałam. Mówi co innego, a robi co innego. Niestety straciłam dla mamy cały szacunek.”
W związku z tym dorastający niepełnosprawny młody człowiek może przeżywać różne problemy i lęki egzystencjalne. Frustracje na jakie jest on narażony mogą być przyczyną agresji kierowanej ku rodzicom i stanowić przyczynę konfliktów.
Przewrót jaki się dokonuje w organizmie i w psychice dorastającej młodzieży jest tak wielki, że rodzice niejednokrotnie są zaskoczeni niespodziewanymi reakcjami i po prostu nie poznają swych dzieci. Drażliwość, wybuchowość, nieufność i arogancja cechujące ich zachowania narastają z szybkością lawiny, wobec której rodzice są bezradni.
Należałoby również wspomnieć o tym, że młodzież upośledzona umysłowo w okresie dojrzewania ujawnia nadmierne zainteresowania sprawami seksualnymi. Dzieci eretyczne mają zwiększoną pobudliwość psychoruchową, która częściej przekształca się w wybujałą wrażliwość na podniety seksualne. Wiele osób opóźnionych umysłowo odczuwa normalny lub silny pociąg fizyczny, ale nie rozumie tego, że popędy seksualne muszą podlegać kontroli. To z kolei jest przyczyną nowych trudności wychowawczych.
Na koniec chciałabym zwrócić uwagę na bardzo ważną sprawę. Czasami zdarza się, że odchylenia od normy w zachowaniu dziewczyny lub chłopca w wieku dojrzewania są tak znaczne, że właściwe, a nawet konieczne jest przeprowadzenie badań w poradni zdrowia psychicznego
i innej. Przeprowadzenie kuracji środkami medycznymi lub przez zastosowanie oddziaływania psychoterapeutycznego może okazać się skutecznym środkiem przywrócenia równowagi psychicznej.
Ponadto w tym okresie zdarzają się czasem wśród młodzieży upośledzonej umysłowo przypadki choroby psychicznej (np. schizofrenii dziecięcej), która wymaga specjalistycznego leczenia szpitalnego.

VI. Podsumowanie.

Trudności wychowawcze z dziećmi i młodzieżą upośledzoną umysłowo mogą występować jeszcze w innych formach niż te, o których tu wspomniałam. Nie sposób jednak przedstawić i omówić je podczas jednego spotkania. Dlatego powinniśmy uświadomić sobie, że czuwanie nad wychowaniem i kierowanie młodzieżą upośledzoną umysłowo w okresie dojrzewania jest bardzo ważnym zadaniem zarówno domu, jak i szkoły.
Wychowanie waszych dzieci w okresie dojrzewania wymaga znacznie większej kontroli z waszej strony i ze strony szkoły niż w poprzednich okresach rozwojowych, gdyż chwiejność emocjonalna w tym okresie życia sprzyja ich podatności na wpływy innych osób. Młodzi łatwiej dają się nakłonić do czynów występnych i karnych przez prawo. Osłabiony krytycyzm sprawia, że nie są w stanie przewidzieć konsekwencji, jakie pociągają za sobą np. kradzież, bójki lub czyny chuligańskie. Stąd często cały ciężar przewinień spada na uczestnika upośledzonego umysłowo, który nie potrafi się bronić. Brak ugruntowanych pojęć moralnych u młodzieży umysłowo upośledzonej
i osłabiona wola zwiększają trudności wychowawcze.
Zaniedbanie tego okresu dojrzewania waszych dzieci, kiedy formują się cechy ich osobowości, może przynieść nieodwracalne w skutkach następstwa.
Istotne jest więc ustalenie i zastosowanie takich środków i metod wychowawczych, aby rozwój waszych dzieci przebiegał pomyślnie, prawidłowo i harmonijnie.


BIBLIOGRAFIA :

1. Red. I. MAZGOWICZ: Wychowanie prorodzinne i seksualne,
Katowice 1998, s. 106 – 108
2. Ks. G. COURTOIS: Rady dla rodziców, WWD Olsztyn 1989,
s. 11-20; 96-101
3. W. PÓŁTAWSKA: Przygotowanie do małżeństwa, Kraków 1993, s. 29
4. „CZAS PRZEMIAN”, Poradnik dla nauczycieli, Warszawa 1996
5. H. FILIPCZUK: Rodzice i dzieci dorastające, NK Warszawa 1987, s. 25
6. H. FILIPCZUK: Poznaj swoje dziecko, NK Warszawa 1975,
s. 132-136; 164; 215
7. M. BRAUN- GAŁKOWSKA: Psychologia domowa,
WWD Olsztyn 1989, s. 87-104
8. M. BRAUN-GAŁKOWSKA: Trudne pytania, WWD Olsztyn 1990, s. 12
9. Red. I. OBUCHOWSKA: Dziecko niepełnosprawne w rodzinie
WSiP Warszawa1999, s. 33; 219; 230-232
10. K.GAWLIK, K. NOWAK, T. ZALEWSKI: Tempo dojrzewania
biologicznego dziewcząt umysłowo upośledzonych w stopniu lekkim
na tle normalnych rówieśnic, Szkoła Specjalna Nr 5/1995, s. 270-274
11. J. KUBECZKO: O wychowaniu dzieci upośledzonych umysłowo, WSiP
Warszawa 1974, s. 6-16; 94-105
12. T. GAŁKOWSKI: Dzieci specjalnej troski, WP Warszawa 1979,
s. 54-73; 215-234
13. Dr med. B.SPOCK, Dr fil. M.O.LERRIGO: Wychowanie upośledzonego
dziecka w warunkach domowych, PZWL Warszawa 1969, s. 278-296
14. L.F.BECK: O dojrzewaniu seksualnym, WP Warszawa 1969, s. 18-62;
117-129
15. M. ZIEMSKA: Postawy rodzicielskie, WP Warszawa 1969, s. 31-128
16. Red. H. OLECHNOWICZ: Nauczanie i wychowanie głębiej upośledzonych umysłowo, WSiP Warszawa 1979, s. 18-20
17.Red. I. WALD: O integrację społeczną młodocianych i dorosłych
upośledzonych umysłowo, WSiP Warszawa 1978, s. 84-87
18.J. REMBOWSKI: Więzi uczuciowe w rodzinie, PWN Warszawa 1972,
s. 52-91; 105-112
19.T.GORDON: Wychowanie bez porażek, Pax Warszawa 1999, s. 225-244;
s. 162
20.T.GORDON: Wychowanie bez porażek w praktyce, Pax Warszawa 1994


DODATEK SPECJALNY

Jeżeli starczy czasu i będą ku temu sprzyjające warunki można jeszcze zapoznać rodziców z warunkami powodzenia w wychowaniu dzieci, a podając kilka żelaznych reguł dla rodziców zwrócić uwagę na to, jak ważne
w wychowaniu dzieci, szczególnie w okresie dojrzewania, są wzajemne stosunki między rodzicami.

Powyższe informacje można również wykorzystać przy innej okazji spotkania z rodzicami.

Literatura pomocnicza:
Ks. GASTON COURTOIS: Rady dla rodziców, WWD Olsztyn 1989


Załącznik nr 7 ( foliogram )


WARUNKI POWODZENIA W WYCHOWANIU DZIECI

1. Uświadomienie sobie, że okres ciąży jest okresem, w którym matka
w sposób decydujący wpływa na przyszłe skłonności i cechy
charakteru swojego dziecka.
2. Zajmowanie się dzieckiem po urodzeniu przez matkę.
3. Poznanie i zrozumienie psychiki dziecka.
4. Budowanie klimatu zaufania.
5. Wychowywanie dziecka po męsku-okazywanie miłości męskiej
i czułej równocześnie.
6. Panująca w domu rodzinnym atmosfera.
7. Spokój i opanowanie.
8. Dawanie dobrego przykładu.
9. Stałość i konsekwencja.
10. Umiar i równowaga.
11. Jednomyślność w działaniu między rodzicami.

Załącznik nr 8 ( foliogram )

ŻELAZNE REGUŁY DLA RODZICÓW


1. Nigdy się przy dzieciach nie kłócić. Jeżeli, tak jak w każdym małżeństwie, zaistnieją momenty jakichś nieporozumień, załatwić to między sobą, bez świadków.
2. Nigdy przy dzieciach nie robić sobie wymówek.
3. Nigdy przy dzieciach się nie sprzeczać, zwłaszcza na ich temat.
4. Nigdy nie pozwalać dzieciom na rzeczy zabronione przez drugie
z rodziców.
5. Nigdy nie zwierzać się dziecku z wzajemnych żalów.
6. Nigdy w obecności dzieci nie wypominać sobie wad ani przewinień.
7. Nigdy nie podważać szacunku ani osłabiać miłości dziecka do drugiego
z rodziców.
8. Nigdy nie mówić dziecku: „Tylko nie mów tego mamie” albo:
„Nic nie powiedz ojcu”
9. Starać się we wszystkich okolicznościach wzmacniać wzajemny
autorytet.

Załącznik nr 2 ( foliogram )

FAZY DOJRZEWANIA U DZIEWCZĄT

FAZA 1 - brak widocznych oznak pokwitania
dziecięca
/8-12r. życia/


FAZA 2 - gwałtowny przyrost wysokości i masy ciała
zwiastunów pokwitania - poszerza się i uwypukla otoczka brodawki
/8-14 r. życia, sutkowej, sutek staje się wrażliwy na dotyk,
przeciętnie 11 r. życia/ tzw. stadium pączka
- na wargach sromowych zaczynają pojawiać
się cienkie, proste włosy


FAZA 3 - utrzymują się przyrosty wysokości ciała
przedpokwitaniowa - piersi stają się okrąglejsze i pełniejsze
/9-15 r. życia, - owłosienie łonowe: włosy stają się ciemniejsze, grubsze
przeciętnie w 12r. życia/ i skręcone
- biodra poszerzają się, uwydatnia się talia, sylwetka jest
bardziej zaokrąglona, dziewczęca
- pojawia się charakterystyczna wydzielina z pochwy:
przezroczysta lub biaława, ciągnąca się
- u niektórych dziewcząt, pod koniec tej fazy zaczyna się
miesiączkowanie


FAZA 4 - pojawia się owłosienie pachowe
pokwitania właściwego - brodawka sutkowa i otoczka (ciemne pole wokół brodawki)
/9-14 r. życia, wysuwają się ponad pozostałą część sutka
przeciętnie w 13 r. życia/ - owłosienie łonowe zaczyna przybierać kształt trójkąta, włosy
rosną w okolicy narządów płciowych (z przodu i po bokach)
- wiele dziewcząt w tej fazie zaczyna miesiączkować


FAZA 5 - sylwetka kobieca
młodzieńcza - otoczka sutkowa wtapia się w kontur piersi, gruczoł
/12-19 r. życia, piersiowy jest w pełni rozwinięty
przeciętnie w 15 r. życia/ - owłosienie łonowe w kształcie trójkąta; włosy są grube
i skręcone
- osiągnięta jest prawdopodobnie ostateczna wysokość ciała
- jajeczkowanie i miesiączkowanie występują regularnie

Załącznik nr 3 ( foliogram )


FAZY DOJRZEWANIA U CHŁOPCÓW


FAZA 1 - brak widocznych oznak pokwitania
dziecięca
/9-13 r. życia/

FAZA 2 - powiększanie się jąder i moszny
zwiastunów pokwitania - pojawienie się cienkich, prostych włosów
/9-15 r. życia, u podstawy prącia
przeciętnie w 11 r. życia/

FAZA 3 - dalszy rozrost jąder i moszny
przedpokwitaniowa - zwiększenie długości prącia
/11-16r. życia, - owłosienie łonowe: włosy stają się ciemniejsze,
przeciętnie w 13 r. życia/ grubsze i skręcone
- rozrost strun głosowych, głos staje się niższy
- zwracające uwagę przyrosty wysokości i masy
ciała

FAZA 4 - skok wzrostu trwa
pokwitania właściwego - poszerzenie ramion, sylwetka staje się
/12-17 r. życia, bardziej umięśniona
przeciętnie w 14 r. życia/ - zwiększenie się grubości i długości prącia
- owłosienie łonowe zaczyna przybierać kształt
trójkąta, włosy robią się szorstkie
- pojawienie się owłosienia pachowego
- pojawienie się zarostu nad górną wargą
i na policzkach
- jądra zaczynają wytwarzać plemniki, pierwszy
raz pojawia się wytrysk nasienia

FAZA 5 - sylwetka męska
młodzieńcza -narządy płciowe zewnętrzne i owłosienie łonowe
/14-18 r. życia, osiągają wygląd jak u dorosłego
przeciętnie w 15 r. życia/ - przyrosty wysokości ciała zmniejszają się
- zarost na twarzy staje się mocniejszy
- owłosienie ciała powiększa się szczególnie na
piersiach, może to trwać do 20 roku życia